دروس نهج البلاغه
خطبه شانزده-بخش سوم
در این بخش امام (ع) به این مسئله اشاره دارند که مردم در نهایت یا به جهنم و یا به بهشت رهسپارند و بلا تکلیفی وجود ندارد واین انسان است کهمرگ را می چشد و نه مرگ . اشاره می شود که مردم چند دسته هستند عده ای به سرعت به سمت حق می روند و عده ای آهسته می روند و عده ای هستند که کوتاهیمی کنندو اهل جهنم می شوند واین افراد با اینکه تشخیص می دهند ولی در مسیر حق قدم برنمی دارند .در بخش دیگر اشاره می شود که مومن باید میانخوف رجاء باشد .اشاره می شود که با التباس حق به باطل باعث می شوند کهباطل علیرغم عدم همخوانی با فطرت خداجوی بشر در عالم ماندگار شود . امیر المومنین (ع) کسی است که برای حفظ حدود الهی ۲۵ سال خانه نشینی را تحمل کرد .به این مسئله اشاره می شود که انسان پتانسیل آن را دارد که خداگونه
باشد و خلیفه ی خدا برروی زمین باشد . ولی این خدا گونه بودن در سطح یک ممکن الوجود است . و امام (ع) بزرگترین خسران را عدم شناخت خود می داند واینکه از کجا آمده چرا آمده و باید چه بکند و به کجا می رود . اینکهانسان مکلف است با تقوا یعنی با خود نگهداری از عمل کند و حقوق نفس ،حقوق خدا ، و حقوق مردم را پاس دارد و اگر سیستمی بر این مبنا پایه گذاری شد
نابود نخواهد شد . وامام (ع) بیان می دارند که انسان نباید جز پروردگار را ستایش کند و در ناکامی ها نباید جز خویش را سرزنش نماید . اشاره می شود که کسانی که به عنوان افارد عادی جامعه به قوانین روزمره توجه نمیکنند وقوانین را رعایت نمی نمایند اگر مصدر امری مهم از امور جامعه باشند قطعا از کسانی که ایشان را محکوم به فساد و امثال آن می کنند به مراتب بدتر خواهند بود .
خطبه شانزده-بخش دوم
امام (ع) در این بخش اشاره به این موضوع دارند که هرگز حقیقت را کتمان نکردند یعنی هرگز مانع از چیزی که باید نشر پیدا کند نشده اند . وحقی راوارونه جلوه نداده اند . در ادمه به تبیین آیه اول سوره منافقون اشاره می شود و این موضوع بیان می گردد که خداوند درآن آیه شهادت به عدم صدق گفتارو عدم صدق در شهادت دادن منافقان به مسئله ی رسالت شهادت می دهد . را ادامه به مسئله ی دستور الهی مبنی بر انذار عشیره ی پیامبر(ص) توسطایشان اشاره می شود که در همان مجلس نیز امام علی (ع) به عنوان جانشینپیامبر منصوب می شود . درادامه اشاره می شود که آنچه باعث ورود به بهشت ویا سقوط در جهنم عمل انسان است و هیچ اتفاقی بی دلیل رخ نمی دهد . در بخشدیگر اشاره می شود که گناه هم در زمان انجام به انسان ضربه می زند و هموقتی که پرده ها فرو می افتد ضربه به انسان می زند . بدی خلق نمی شودبلکه قوه ای در مقابل حق را درک کند و آن را اختیار کند ولی خداوند بدیرا خلق نمی کند . در عمده ی موارد طرفداران حق کمتر هستند و اهل باطل بیشتر هستند و زبدگی اهل حق در همین جا خود را نشان می دهد .در بخشانتهایی اشاره به کشته شدن اهل حق به دست بدکاران می شود .
خطبه شانزده-بخش اول
این خطبه مبیین بعضی از افکار سیاسی و اجتماعی مولی امیرالمومنین (ع) که ظاهرا اولین خطبه ایشان بعد از خلافت است و در سال ۳۵ هجری در مدینهایراد شده است . در تفسیر بیان می شود آنچه در صدرایمان است توحید است و آنچه در عملگرایی دینی در صدر قرار داد نگهداری عهد وپیمان . پاسخ به سوالی مقدّر از نصف ایمان، که بعضی فکر می کنند نصف دین ازدواح است و نیمی دیگر در نظافت است پس سایر قسمت های بی فایده است .اشاره می شود که تقوا به نحوی نگهداشتن عهد عبودیت برای خدای یگانه است . بیان می شود که امام شرایط را فته گون معرفی می کند . در بخش دیگری از بیان خطبه اشاره می شود که امام (ع) با کسانی انقلاب بزرگ اسلامی پیامبر اکرم (ص) را بهنفع خود مصادره کرده اند مبارزه می کند . و امام (ع)قصد دارد انقلابیدرون انقلاب انجام دهد .در بخش بعدی به مسئله انقلاب امام زمان (عج)اشاره می شود .
خطبه دهم
در این بخش از خطبه امام (ع) در مورد حج سخن می گویند این بخش مقداری به حج با نگرش فقه نگاه می شود .دراین بخش اشاره می شود که حج گذار بایدشرایطی را حائز باشد که این شرایط علاوه در شرایط ظاهری شرایط باطنی نیز هست و اینکه حج محلی برای تعامل مسلمین است و موجب اتحاد مسلمانان است .و حج ابراهیمی محل تبلور برائت از مشرکین است و مسلمانان با ایجاد همدلی
می توانند استکبار جهانی را به زانو دربیاورند . حج فرصتی است که انسانمی تواند با تعامل با دیگران تکامل پیدا کند. در انتها به این مسئلهاشاره می شود این استکبار جهانی است که از وقتی پا در میان گذاشته است انشقاق بین مسلمانان زیاد شده است و امام علی (ع) پرچمدار اتحاد میان مسلمانان است .
خطبه نهم
دراین بخش به ارسال رسل اشاره می شود و اینکه پیامبران چرا مبعوث شدند ودر همین راستا به سوال مقدری پاسخ گفته می شود .در ادامه به نظام تکوینوعدم تخلف پذیری این نظام اشاره می شود و این مسئله تبیین می گردد کهانسان دارای نفوس مختلف است و خداوند او را مختار آفریده است . در ادامهبه علتی از علل ارسال رسل به صورت پی در پی اشاره می شود. در بخش دیگر بهآموزشی که در عالم ذر انجام شده است و خداوند بر پایه او پیمان خود رااخذ کرده است اشاره می شود . در ادامه به عدم پذیرش عذر اهل جهنم به دلیلارسال رسل اشاره می شود . واین مطلب بیان می گردد که پیامبران در پی آنهستند که آنچه تو می دانی را برایت تذکر دهند و آنچه از آیات در مقابلچشم انسان است ولی آنها را نمی بیند را به او متذکر شوند . در ادامه بهاین موضوع اشاره می شود که پیامبران نوید به تایدات الهی بودند .در فرازیدیگر به مسئله تفاوت مبنای مشروعیت پرداخته می شودبدین معنا که آیا اصلدین است یا اصل انتخاب مردم ؟ و این مفهوم که انبیاء دراصل نبوت با یکدیگر تفاوت نداشتند و راههای مختلف را به مردم نمی نمایاندند.
خطبه هشتم
دراین بخش به ارسال رسل اشاره می شود و اینکه پیامبران چرا مبعوث شدند ودر همین راستا به سوال مقدری پاسخ گفته می شود .در ادامه به نظام تکوینوعدم تخلف پذیری این نظام اشاره می شود و این مسئله تبیین می گردد کهانسان دارای نفوس مختلف است و خداوند او را مختار آفریده است . در ادامهبه علتی از علل ارسال رسل به صورت پی در پی اشاره می شود. در بخش دیگر بهآموزشی که در عالم ذر انجام شده است و خداوند بر پایه او پیمان خود رااخذ کرده است اشاره می شود . در ادامه به عدم پذیرش عذر اهل جهنم به دلیلارسال رسل اشاره می شود . واین مطلب بیان می گردد که پیامبران در پی آنهستند که آنچه تو می دانی را برایت تذکر دهند و آنچه از آیات در مقابلچشم انسان است ولی آنها را نمی بیند را به او متذکر شوند . در ادامه بهاین موضوع اشاره می شود که پیامبران موید به تایدات الهی بودند .در فرازیدیگر به مسئله تفاوت مبنای مشروعیت پرداخته می شودبدین معنا که آیا اصلدین است یا اصل انتخاب مردم ؟ و این مفهوم که انبیاء دراصل نبوت با یکدیگر تفاوت نداشتند و راههای مختلف را به مردم نمی نمایاندند.
